60 eerstelijnszones in actie rond ontwikkelingstrauma
- Gepubliceerd op 24/03/2026 17:36
De Koning Boudewijnstichting lanceert de publicatie 'OverHoop'. Dat is een driejarig initiatief van de Vlaamse overheid dat een beweging op gang bracht rond het herkennen, voorkomen en aanpakken van ingrijpende jeugdervaringen en ontwikkelingstrauma. Wat begon als een traject met kennisbundeling en pilootprojecten, mondde uit in een gebiedsdekkende aanpak in alle 60 eerstelijnszones in Vlaanderen en Brussel. OverHoop toont hoe een complex maatschappelijk thema kan landen in concrete praktijk, gedragen door sterke lokale netwerken.
OverHoop zette in op een traumasensitieve eerste lijn, van preventie tot herstel. Het traject koppelde wetenschap aan praktijkervaring en bracht honderden organisaties en professionals samen. De resultaten spreken voor zich:
100% engagement: alle 60 eerstelijnszones stapten in en ontwikkelden lokale initiatieven
30.000 eerstelijnsprofessionals bereikt via sensibiliseringsactiviteiten (conservatieve schatting).
9.300 professionals versterkt via deskundigheidsbevordering
Netwerken in beweging: 83% zette in op samenwerking en afstemming; 79% werkte aan nieuwe of doorgedreven tools en methodieken.
Met deze aanpak bouwde OverHoop aan meer spreekdurf, gedeelde taal en structurele samenwerking in de eerste lijn. Nieuwe partners vonden hun weg naar elkaar, lokale ecosystemen werden versterkt en de thematiek werd zichtbaar én bespreekbaar.
Waarom dit thema zo belangrijk is
Ingrijpende jeugdervaringen – zoals vechtscheiding, ouderlijke psychische problemen, overlijden van een ouder, verwaarlozing – komen vaak voor. Ze kunnen het stresssysteem en de ontwikkeling van jonge kinderen ernstig verstoren en hebben gevolgen op lange termijn voor gezondheid, welzijn en maatschappelijke participatie. De geschatte jaarlijkse kost in België bedraagt 1,4% van het BBP, of ongeveer 6,7 miljard euro.
Tegelijkertijd kunnen beschermende factoren zoals veilige relaties, stabiele omgevingen en een ondersteunende gemeenschap de impact aanzienlijk verminderen. Precies daar speelt de eerste lijn een sleutelrol: huisartsen, verpleegkundigen, psychologen, sociaal werkers en vele anderen staan dicht bij gezinnen en kunnen snel ondersteuning bieden of verbinden met hulp. De zorgraden speelden hierbij ook een belangrijke rol als facilitator en verbinder.
Drie hefbomen voor verandering
Uit de OverHoop-projecten blijkt dat vooruitgang vooral ontstaat wanneer drie bouwstenen samenkomen:
1. Sensibilisering – continu, meerlagig en zonder stigmatisering.
2. Versterking van kennis en vaardigheden – via e-learnings, inspiratiebundels, beslisbomen, tools en opleidingen zoals Kindreflex.
3. Geïntegreerde samenwerking – met duidelijke rollen en gedeeld eigenaarschap binnen lokale én supra lokale netwerken.
Na afloop van het traject werden aanbevelingen geformuleerd voor beleidsverantwoordelijken, want zij creëren mee de fundamenten waarop deze bouwstenen steunen.
“Blijvende aandacht nodig voor veilig en kansrijk opgroeien”
“OverHoop heeft getoond dat de eerste lijn een belangrijke rol kan spelen rond dit thema. Maar dit is nog maar een eerste stap. We hopen dat de geleerde lessen breed zullen inspireren en op die manier ook kunnen bijdragen aan blijvende aandacht voor veilig en kansrijk opgroeien. Want dat is een basisrecht voor elk kind.” Sofie Bekaert, Head of Health, Koning Boudewijnstichting.